توضيح اين مطلب اين است كه راوى كتاب خشاب ، محمد بن حسن صفار متوفى 290 مىباشد « 1 » ، از راويان خشاب سعد بن عبد الله « 2 » ( متوفى 299 يا 300 يا 301 ) ، على بن ابراهيم « 3 » ( زنده در 307 ) ، حميد بن زياد « 4 » ( متوفى 310 ) مىباشد ، با توجه به طبقه اين راويان ، وفات خشاب نبايد قبل از حدود 260 باشد ، بلكه چه بسا تا حدود 270 هم وى زنده بوده است ، اما كسى كه در سند مورد بحث ما واقع است بسيار متقدم بر اين طبقه است چه راوى وى حسن بن جهم از اصحاب امام كاظم و امام رضا عليهم السلام بوده و كتابش را حسن بن على بن فضال متوفاى 224 نقل مىكند ، لذا وفات وى بايد حدود سال 200 باشد ، بنابراين على القاعده امكان ندارد كه حسن بن جهم متوفاى حوالى 200 از حسن بن موسى خشاب متوفى حدود 260 يا پس از آن روايت نقل كند ، بلكه مراد از حسن بن موسى در اين سند حسن بن موسى خياط ( يا حناط ) « 5 » است . اما جهت دوم مناقشه بر صاحب مدارك اين است كه حسن بن موسى خياط بنابر تحقيق ثقه است ، چه احمد بن محمد بن ابى نصر از وى روايت مىكند و به عقيده ما مشايخ احمد بن محمد بن ابى نصر و ابن ابى عمير و صفوان با عنايت به شهادت شيخ طوسى درباره آنها كه لا يروون و لا يرسلون الا عن ثقه ، همگى ثقه مىباشند . از سوى ديگر شيخ طوسى در فهرست خود الحسن بن موسى را ترجمه كرده و راوى اصل وى را ابن ابى عمير قرار داده « 6 » ، ظاهرا شخص ترجمه شده همين الحسن بن موسى الخياط است ، لذا روايت ابن ابى عمير هم - بنابر مبنايى كه اشاره شد - دليلى بر

--> ( 1 ) - فهرست شيخ طوسى : 127 / 171 ( چاپ مرحوم سيد عبد العزيز طباطبايى ) ( 2 ) - ر . ك . معجم رجال الحديث 8 : 389 ، 416 . ( 3 ) - همان مصدر 11 : 476 ، 486 . ( 4 ) - همان مصدر 6 : 463 ، 464 . ( 5 ) - ( توضيح بيشتر ) در رجال نجاشى شيخ طوسى در باب اصحاب امام صادق عليه السلام ( : 181 / 2184 / 41 ) نام الحسن بن موسى الحناط الكوفى ديده مىشود ، صاحب قاموس الرجال اين عنوان را همان الحسين بن موسى بن سالم الحناط مىداند كه در رجال نجاشى : 45 / 90 ترجمه شده است ، ( قاموس الرجال 3 : 544 ) به هر حال الحناط يا الخياط يكى محرف ديگرى است و تعيين عنوان صحيح را از ميان آن دو مجالى ديگر لازم است . ( 6 ) - فهرست شيخ طوسى : 127 / 172 .